หัวใจเปรียบเสมือนปั๊มน้ำซึ่งทำหน้าที่สูบฉีดเลือดไปเลี้ยงส่วน ต่าง ๆ ของร่างกาย และการที่หัวใจทำงานเป็นเสมือนปั๊มน้ำให้ดีอยู่ได้นั้น จำเป็นต้องมีเลือดไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจได้ตามปกติ ซึ่งเลือดจะไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจผ่านหลอดเลือดแดงขนาดกลางที่เรียกว่า “หลอดเลือดโคโรนารี” และโดยปกติจะมีหลอดเลือดโคโรนารีใหญ่ 3 เส้น (2 เส้นทางซ้าย ซึ่งออกมาจากหลอดเลือดขั้วหัวใจด้านซ้ายและอีก 1 เส้นทางขวา) หลอดเลือดนี้จะแบ่งแยกเป็นหลอดเลือดแดงที่มีขนาดเล็กลงและเป็นเส้นเลือดฝอย นำเลือดสู่ส่วนต่าง ๆ ของหัวใจหลอดเลือดหัวใจและการมีตะกรัน
หลอดเลือดแดงโคโรนารี ทำหน้าที่เหมือนท่อประปา ซึ่งเมื่อใช้เป็นเวลานานก็จะมีเศษผงเศษผมเกาะตัวในท่อเป็นตะกรันและทำให้ท่อ ตีบขวางการไหลของน้ำ ในหลอดเลือดโคโรนารีของหัวใจก็จะเกิดความเสื่อมหรือพยาธิสภาพขึ้นในลักษณะ คล้ายกัน คือเกิดการสะสมของไขมันและหินปูนในผนังของหลอดเลือดเป็นก้อนคล้ายตะกรันทั่ว ไป แต่ในบางส่วนโดยเฉพาะส่วนต้นของหลอดเลือดก็จะมีการสะสมจนก้อนไขมันยื่นเข้า มาในรูของท่อหลอดเลือด และทำให้รูภายในท่อตีบ และถ้าตีบมากก็จะขวางการไหลของเลือดไปสู่กล้ามเนื้อหัวใจ นอกจากนี้แล้ว หลอดเลือดโคโรนารียังมีการขยายและหดตัวได้ และก้อนไขมันที่สะสมสามารถแตกหรือฉีกออกเป็นแผลและก่อให้เกิดลิ่มเลือดซึ่ง ส่งผลให้เกิดการอุดตันฉับพลันทันทีได้
เมื่อหลอดเลือดโคโรนารีตีบมากขึ้นจากการสะสมของไขมันหรือเกิดการหดตัวตีบมาก ขึ้นเป็นระยะ ๆ ก็จะทำให้เกิดภาวะที่เลือดไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจลดลง และถ้าปริมาณเลือดที่ลดลงไม่พอกับความต้องการ (ไม่ว่าจะเป็นความต้องการตามปกติที่ร่างกายอยู่เฉยไม่มีการออกกำลัง หรือไม่ว่าจะเป็นความต้องการเพิ่มขึ้นเมื่อร่างกายมีการออกกำลัง) ก็จะทำให้เกิดอาการเจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก ซึ่งอาการจะหายไปก็ต่อเมื่อมีความสมดุลกลับมาใหม่ของปริมาณเลือดที่ไปเลี้ยง กับภาวะความต้องการ ก็คืออาการดีขึ้นเมื่อผู้ป่วยหยุดออกกำลัง หรือไม่ก็มีความเครียดคลายลง (หัวใจทำงานลดลง)
ในบางโอกาสก้อนไขมันที่สะสมตามส่วนต่าง ๆ เกิดการแตกออกเป็นแผล ส่งผลให้เกิดลิ่มเลือดอุดตันหลอดเลือด ทำให้ปริมาณเลือดขาดหายไปเลย ก็จะทำให้เกิดภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน (มีการตายของเซลล์กล้ามเนื้อหัวใจ) ซึ่งก็จะทำให้เกิดอาการเจ็บแน่นหน้าอกมากและนาน ในบางรายมีการทำงานของหัวใจผิดปกติ ทำให้ผู้ป่วยเสียชีวิตอย่างฉับพลันทันทีได้ หรือไม่ก็เสียชีวิตในเวลาต่อมาจะซ่อมเมื่อไร
หลอดเลือดหัวใจโคโรนารีที่เสื่อมมาก จะส่งผลให้คุณภาพชีวิตแย่ลง และบ่อยครั้งทำให้เกิดการเสียชีวิต อาการเจ็บป่วยที่เกิดขึ้นก็จะเป็นอาการแน่นหรือเจ็บหน้าอก หายใจลำบาก อึดอัด นอนราบไม่ได้ ไม่สามารถใช้ชีวิตหรือทำงานได้ตามปกติ เช่น ไม่สามารถออกกำลังเดินขึ้นลงบันได ทำสวน อาบน้ำได้ เพราะมีอาการแน่นหัวใจ ดังนั้นจะต้องถึงเวลาซ่อมก็ต่อเมื่อผู้ป่วยมีอาการมากและไม่สามารถใช้ชีวิต ได้ตามปกติ โดยเฉพาะเมื่อได้รับการรักษาทางยาแล้ว อาการที่กล่าวมายังไม่ดีขึ้นเลย หรือยังมีข้อจำกัดของการประกอบภารกิจในชีวิตประจำวัน และจะซ่อมก็เพราะว่ามีความเสี่ยงที่จะเสียชีวิตสูง อันเกิดจากภาวะหลอดเลือดตีบหรือตันมาก จนมีการบีบตัวที่ลดลงหรือมีภาวะหัวใจล้มเหลว
ซ่อมอย่างไร
นอกเหนือจากการใช้ยาแล้ว ก็จะมีการรักษาที่เปรียบเสมือนกับการซ่อมหลอดเลือดโคโรนารีอยู่ 2 วิถีทาง โดยมีหลักการคือ เพื่อเพิ่มเลือดไปสู่กล้ามเนื้อหัวใจให้พอเพียงกับความต้องการ ซึ่งการรักษา 2 วิถีทางนี้คือ การขยายหลอดเลือด และการทำผ่าตัดต่อทางเบี่ยงหลอดเลือด ซึ่งก่อนจะเลือกวิธีไหนนั้นจำเป็นต้องรู้ถึงลักษณะของหลอดเลือดโคโรนารีของ ผู้ป่วยแต่ละคนจากการสวนหัวใจและฉีดสีเพื่อใช้เป็นเครื่องตัดสินใจ
การสวนหัวใจและการฉีดสีเข้าหลอดเลือดโคโรนารี เป็นการวินิจฉัยโรควิธีหนึ่ง ซึ่งเอื้อประโยชน์หลายอย่างต่อการดูแลรักษา การวินิจฉัยวิธีนี้อาศัยการสอดใส่ท่อสายยาง พลาสติกที่ปราศจากเชื้อเข้าสู่หลอดเลือดแดงใหญ่จากที่ขาหนีบหรือที่แขน ย้อนเข้าไปสู่หัวใจ (เรียกว่า การสวนหัวใจ เพราะสวนทางเดินของเลือดกลับไปสู่หัวใจ) และไปจ่ออยู่ตรงทางออกของหลอดเลือดโคโรนารี จากนั้นก็จะฉีดสีผ่านท่อสายยางพร้อมกับถ่ายรูปของหลอดเลือดโคโรนารีและหัวใจ โดยใช้กล้องเอกซเรย์พิเศษในห้องปฏิบัติการเฉพาะที่เรียกว่าห้องสวนหัวใจ หรือ ห้องแคทแล็บ การวินิจฉัยวิธีนี้เอื้อประโยชน์มากกว่าโทษที่อาจเกิดขึ้น และในปัจจุบันนี้มีการทำหัตถการสวนหัวใจและฉีดสีอยู่เป็นประจำอยู่ในประเทศ ไทย และในแต่ละปีมีจำนวนผู้ป่วยที่ได้รับการวินิจฉัยวิธีนี้มากกว่า 25,000 รายต่อปี ซึ่งมีผู้ป่วยน้อยกว่าร้อยละ 0.5 ที่อาจจะเกิดโทษ (น้อยกว่า 5 คนจากผู้ป่วย 1,000 คน) และการวินิจฉัยวิธีนี้ส่วนใหญ่ไม่ต้องค้างคืนอยู่โรงพยาบาลและมีค่าใช้จ่าย ที่ไม่แพงเกินไปนัก
ข้อมูลที่ได้จากการฉีดสีคือ ลักษณะการตีบตัน ตำแหน่ง จำนวนของหลอดเลือดที่มีปัญหา ลักษณะหลอดเลือดส่วนปลาย การทำงานบีบตัวของกล้ามเนื้อหัวใจ ข้อมูลเหล่านี้แพทย์ต้องการเพื่อใช้ในการเลือกวิถีทางการรักษา ว่าจะเป็นการรักษาทางยาต่อ หรือ จะใช้การขยายหลอดเลือด หรือจะต้องทำผ่าตัดต่อทางเบี่ยงหลอดเลือด.
รศ.นพ.สรณ บุญใบชัยพฤกษ์
หน่วยหัวใจ ภาควิชาอายุรษาสตร์
คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล
ที่มา : เดลินิวส์
| < ย้อนกลับ | ถัดไป > |
|---|
